Navigatie

19e eeuw: hbs en gymnasium voor jongens, en de meisjes dan?

'Een meisje is steeds bezig en groeit in stille huiselijke deugd-
zaamheid op om een verstandig man gelukkig te maken; wil ze
ook eens lezen dan kan het kookboek haar dienen', (Goethe 1795)[1]


19e eeuw: hbs en gymnasium voor jongens, en de meisjes dan?
Op 2 mei 1863 trad de Wet op het middelbaar onderwijs in werking. De wet voorzag in de oprichting van burgerscholen (een soort lagere beroepsopleidingen), middelbare meisjesscholen, hogere burgerscholen en een Polytechnische school in Delft, die later TU Delft geworden is. Premier Thorbecke vond dat de overheid een belangrijke rol in het onderwijs had; veel gemeentes richtten met subsidies van het Rijk een hbs op. Het oprichten van een mms werd echter overgelaten aan particulieren. De hbs was oorspronkelijk - net als het gymnasium - bedoeld voor het opleiden van jongens. Volgens de wet uit 1863 werd het echter ook mogelijk aparte scholen alleen voor meisjes op te richten. Vooral in gelovige gezinnen werd de voorkeur gegeven aan gescheiden onderwijs voor jongens en meisjes. Aan een mms konden meisjes een opleiding volgen, die hen zou opleiden tot een goede huisvrouw of voor een acceptabele baan.[2]

‘Je kunt niet zomaar meisjes toelaten’


In 1867 kreeg Minette Storm-van der Chijs (1814-1895)[3] van Thorbecke gedaan dat meisjes voortaan deel mochten nemen aan de lessen op de voor jongens bestemde Hogere Burger Scholen. Bovendien werd in dat jaar de eerste driejarige hbs voor meisjes in Haarlem opgericht.

In 1869 gaat de universiteit van Boston (VS) er als eerste toe over vrouwelijke studenten toe te laten. Ook in Engeland kunnen meisjes al vroeg deelnemen aan hoogstaand middelbaar onderwijs[4].

De eerste die het in Nederland in 1870, enkel nog als toehoorster, lukt deel te mogen nemen aan de lessen is Aletta Jacobs, aan de Rijks Hogere Burgerschool in Sappemeer. Haar zus Frederique wordt een jaar later in 1871 de eerste officieel toegelaten leerlinge aan een hbs. Aletta zal ook als eerste toegang krijgen tot de universiteit en wordt daarmee 's lands eerste vrouwelijke arts en de eerste vrouw die promoveert4.

Na eerdere afwijzing door de gemeenteraad slaagde in 1884 één der leraren aan onze hbs erin, met als voorbeeld zijn dochter, toelating van meisjes goedgekeurd te krijgen. In september van dat jaar slaagden zes van zeven meisjes, waaronder de dochter, voor het toelatingsexamen.

Een grote stap: begin 1949 werd de voorbereiding gestart voor een mms-afdeling. In september van dat jaar kon aan de meisjes van klasse 2 nog pas slechts les worden gegeven in handwerken[5]. Daar was Mw. Sandifort-Sandifort voor aangetrokken. Ondanks dat Minister Rutten van Onderwijs op het laatste moment om financiële redenen de toestemming voor de start van de mms introk, bleef zij tot haar overlijden in 1982 aan. Pas op 1 september 1950 kon met de eerste M2[6] worden begonnen. De laatste examens mms werden in 1972 afgenomen, waarna deze schoolvorm min of meer opging in het havo.[7]

Het aantal meisjes liep vanaf 1884 van 9% op naar gemiddeld 20% rond de Eerste Wereldoorlog, tot ongeveer 25% van 1925-1950 en 40% in de tijd dat ik lesgaf. Het totaal aantal van de leerlingen die een heel onderwijsprogramma volgden liep in diezelfde perioden van 70 naar gemiddeld 175 respectievelijk 250 tot tegen de 500 midden zestiger jaren. Een kleine, eigen statistische analyse van ongeveer 15 schriftelijk in de geraadpleegde literatuur vastgelegde aantallen leerlingen in de jaren 1880 – 1965 leidt tot de veronderstelling dat ongeveer 4.000 scholieren onze hbs en mms bezochten.
De geschiedenis van onze school onder de Mammoetwet, de wet van 14 februari 1963 die inging op 1 augustus 1968, moet door anderen worden beschreven.

Hans van Iperen,
eindexamen hbs-b 1958
docent wiskunde 1964-65


[1] Germa Nijssen, Peter Onvlee, Scholen van het rijk, juni 1992, Min van O en W, p.77

[2] Mirjam Janssen, Historisch Nieuwsblad 1/2013 De andere schoolstrijd

[3] E.B.M. Salden – Campfens in: Delftse vrouwen van vroeger Delft 1975

[4] In: Scholen van het rijk, p.79

[5] In: 100 Jaar RHBS en MMS, p. 23

[6] Persoonlijke noot: 15 jaar later mocht ik een M2 lesgeven; bijzondere opgave voor een student! [HvI]

[7] In: Scholen van het rijk, p. 86

© 2018 - 2019 SCHRAVENLANT 150 JAAR | sitemap | rss | webwinkel beginnen - powered by Mijnwebwinkel